لوگوی قرارگاه فرهنگی هدنا
قرارگاه فرهنگی هدنا
logo-samandehi تایید
کد خبر : 1466 ۸ فروردین ۱۳۹۶ ساعت [ ۱۸:۰۲ ]
Print This Post ذخیره فایل ارسال به دوستان

تقابل فرن دنیای مدرن با ارزش های الهی

تهدیدارزش‌های متعالی دینی و فرهنگ اسلامی در دنیای مدرن

استحکام جوامع اسلامی به پایداری ارزش‌های متعالی دینی و فرهنگ اسلامی است که این عنصر توسط عوامل درونی و بیرونی تهدید می‌شود که در برابر این تهدیدها همه افراد جامعه بشری مسئول هستند.

مفاهیمی چون ایثار و شهادت و متناسب با آن‌ها، فرهنگ ايثار و شهادت در گستره تاريخ و در ادوار و اعصار گذشته به‌عنوان یكي از كارآمدترين و مؤثرترین عنصر در انسجام درونی ملت‌ها و در پيشبرد اهداف و حفظ ارزش‌ها و مقابله با دشمن در همه اديان مطرح بوده است. چنانچه حتي در اديان اساطيري هم اعم از توتم و تابو و اديان مترقي چون بت‌پرستي، خورشیدپرستی، ستاره‌پرستی و …  و در نگاهي ديگر در اديان آسماني مسيحيت يهوديت و اسلام كه شيوه زندگی‌شان بر اساس فدا شدن، از خود گذشتن و دليري و جنگاوري و كشته شدن براي آباد ماندن سرزمين مادر و اجدادي است، متجلی شده است.

ایثار و شهادت

آنچه در اسلام بر آن بار معنایی فرهنگ ایثار و شهادت نهاده شده است با مکاتب و فرهنگ ملل مختلف تفاوت ماهوی بسیار دارد. به یک تعریف، از منظر عرفا، ایثار دارای سه درجه است؛«درجه اول: آنکه خلق را در اموال و منافع بر خود برتري نهد و آنچه لازم است درراه اهل‌وعیال بذل شود.درجه دوم: برتري دادن رضايت خدا بر رضايت ديگران، هرچند دشواری‌ها را در اين راه تحمل کند.درجه سوم: ايثار الله است. يعني ايثار خود را بر غيره عين ايثار خداوند دانند و دریابد که اصولاً او راه  وجودي نيست تا چه رسد به فعل و اختيار و به‌طور کامل بداند که فعال «لامايشاء» خداوند است و ايثار و ترک ايثار و شهود آن و ترک آن و ملک و فعل همه از آن خداوند است». (علی تاجرینی، ماهیت ایثار  اندیشه عرفانی، ص۱۲۷)

این تعبیر و نگاه به فرهنگ ایثار و شهادت دارای بن‌مایه‌های قوی از ایدئولوژی دینی است که  قرآن کريم مشخصات عمومي ايثارگر و شهيد را چنين بيان کرده است«کساني پيشگام و سبقت گيرندگان درراه دين و جهاد درراه دين خدا هستند.(واقعه/۱۰)_ آن‌ها مقربان درگاه الهی‌اند و کساني اند که به مقام قرب الهي نرديکند. (واقعه /۱۱)، شفاعت کنندگان درگاه احدييت ( آل‌عمران /۱۸ ) هم‌نشین با پيامبران و اولياءالله.(نساء /۷۲ )، دریافت‌کنندگان رحمت و پاداش عظيم (نساء /۹۶،۹۰ ) رستگارانند (واقعه / ۱۱- نساء / ۷۴ ) و …آيات ديگري که به ويژگي مقام و منزلت شهدا و ايثارگران پرداخته است.

همچنین در روايـات از ایثارگران و پیشگامان شهادت به‌عنوان (خوى و خصلت ابرار و برگزيدگان الهى، نيكوترين احسان و اعلى مراتب ايمان) نام‌برده شده است، چنان‌که امیر مؤمنان علی (ع) می‌فرماید: “اَلاْ يثارُ سَجِيَّةُ الاْبْرارِ وَ شيمَةُ الاْخْيار؛ ايثار خوى نيكوكاران و شيوه نيكان است. در جاى ديگر فرمود: “اَلاْيثارُ اَحْسَنُ الاِحْسانِ وَ اَعْلى مَراتِبِ الايمانِ؛ايثار نيكوترين احسان و بالاترين مراتب ايمان است. ایثار واقعی ارتباط تنگاتنگی با مفهوم شهادت دارد و در حقیقت باید گفت این دو مفهوم از یکدیگر تفکیک‌ناپذیرند. آنجا که انسان مکتبی و دین‌مدار، خون پاكش را درراه پاسدارى از اسلام و ارزش‌های متعالی آن، تقدیم می‌کند، به بالاترين درجه ايثار رسـيـده و محبوب‌ترین مـقـام را نـزد خـدایش دارد؛ چنان‌که رسول خدا(ص) درباره ارزش خون پاك شهيدان راه خدا می‌فرماید: “ما مِنْ قَطْرَةٍ اَحَبُّ اِلَى اللّهِ عَزَّوَجَلَّ مِنْ قَطْرَةِ دَمٍ فى سَبيلِ اللّهِ؛ هيچ قطره‌ای در پيشگاه خداوند، محبوب‌تر از قطره خونى كه درراه خدا ريخته می‌شود نيست.”

مباحث فوق، روحیه جهاد، فداکاری و ازجان‌گذشتگی را در جوامع اسلامی در مسیر آرمان‌های مقدس تقویت می‌کند و از سوی دیگر به کسانی که همه‌وقت و عمر خود را صرف پرستاری از جانبازان و ایثارگران می‌کنند، صبر مضاعفی می‌دهد که بدون شک، بدون پشتوانه‌های ایدئولوژیک این امور در جامعه مدرن امروز امکان تحقق ندارد. حال با در نظر داشتن چنین مفاهیم ارزشی و تأثیرگذاری مدرنیته و سبک‌های زندگی و هنجارهای که عموماً تحت تأثیر فرهنگ غربی که متأثر از سرمایه‌داری بر زندگی جوامع اسلامی است، ارزش‌های متعالی دچار چه تغییر و تحولی خواهند شد؟ واقعیت امر این است که جهان کنونی با بحرانی عظیم تحت عنوان بحران ارزش‌ها مواجه شده است. بحرانی که به‌واسطه دور ماندن از ارزش‏های بشری، الهی و دینی پدید آمده است.

در این گذر متفکران و مکاتب فکری ساخته فکر و ذهن انسان، نتوانسته انسان را به منزل سر مقصود که خواست درون و فطرت اوست برساند. به همین جهت یکی از دغدغه‏های مهم متفکران بشردوست در دنیای جدید، ترویج ارزش‏های انسانی بخصوص ایثار و شهادت  در عرصه دنیای کنونی می‏باشد.اما ازآنجایی‌که بسیاری از این متفکران و جامعه شناسان از مبانی دینی و متعالی دور هستند، می‌دانند که این مفاهیم ارزشی بدون بن‌مایه‌های دینی و اعتقاد به نیروی مافوق نیروی انسانی قابل تحقق نیست. انسان چگونه می‌تواند جان خود را فدای آرمانی بکند و یا به پرستاری از جانبازی بپردازد که عملاً بیش از ۷۰ درصد توان خود را ازدست‌داده[امری که زنان و مادران و خواهران شهدا و جانبازان و ایثارگران انجام می‌دهند]، جز اینکه ایمان داشته باشد که نیروی فراتر از نیروهای مادی برای او اجروقربی ثبت خواهند کرد.

در باب اینکه، چه عواملی فرهنگ ایثار و شهادت را در جامعه اسلامی تقویت می‌کند بسیار سخن گفته‌شده است، اما عوامل بازدارنده فرهنگ ایثار و شهادت در جامعه امر مهم دیگری است که لازمه توجه بیش‌ازپیش است. به‌طورکلی می‌توان عوامل بازدارنده روحیه و فرهنگ شهادت و ایثار در جوامع اسلامی را می‌توان به دو عوامل درونی و عوامل بیرونی تقسیم کرد:

عوامل بازدارنده فرهنگ ایثار و شهادت

عوامل درونی:

عوامل درونی غالباً به ضعف ایمان و بینش افراد در توحید عملی آن‌ها برمی‌گردد، که مهم‌ترین آن‌ها دنیاگرایی است.دنیاگرایی (با تمام مظاهر آن)، یکی از موانع ایجاد و رشد فرهنگ شهادت در جامعه اسلامی است که البته این موضوع به ضعف ایمان برمی‌گردد، چنانکه امیرالمؤمنین دراین‌باره می‌فرماید:«گویی مرگ در دنیا، بر غیر ما نوشته‌شده، و گویی حق بر غیر ما واجب گشته، گویی این مردگانی را که می‌بینیم، مسافرانی هستند که به‌زودی به‌سوی ما بازمی‌گردند، آن‌ها را در قبرشان می‌گذاریم و میراث آن‌ها را می‌خوریم، گویی بعد از آن‌ها جاودانیم، ما هر واعظ و اندرز دهنده‌ای را فراموش کرده‌ایم و هدف مصائب سنگین و آفاتی که هر اصل‌وفرع را نابود می‌کند قرارگرفته‌ایم».

عوامل بیرونی:

واقعیتی که در امر عوامل بیرونی وجود دارد و به‌عبارت‌دیگر اینکه برخی از عناصر را عوامل تأثیرگذار بیرونی می‌دانیم، ناشی از خلأها و کم‌کاری‌های درونی است وگرنه فی النفسه هیچ نیروی بیرونی در مقابل عناصر و مؤلفه‌ها و بن‌مایه‌های قدرتمند دینی در موضوع فرهنگ ایثار و شهادت توان مقابله ندارد. در این خصوص شکی نیست که تهاجم فرهنگی یکی از مؤلفه‌های اصلی هجوم به ارزش‌های دینی و متعالی جوامع اسلامی است. تهاجم فرهنگي دشمنان خارجي در قالب تبليغات سوء رسانه‌ای و جنگ نرم نسبت به عناصر اصيل فرهنگ اسلامي ازجمله فرهنگ ايثار و شهادت و كمرنگ ساختن پيامدهاي مثبت آن براي جامعه گام برمی‌دارد. این مؤلفه خود را در قالب محورهای مختلفی خود را نشان می‌دهد که ازجمله آن‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

 -امروز حجم انبوهی از بنگاه‌های خبرپراکنی و رسانه‌های صوتی و تصویری مخالف با مسلمانان به تولید برنامه‌های می‌پردازند که عملاً بن‌مایه اعتقادی جوامع اسلامی را نشانه رفته است. این‌گونه رسانه‌های تلاش می‌کنند که به تضعیف اعتقادات و باورهای دینی مردم از طریق تحریف حقایق و معارف بپردازند و همچنین تلاش می‌کنند با ایجاد شبهه افکنی در  بین مسلمانان، این موضوع را القاء کنند که دین در اداره زندگی بشر ناتوان و ناقص است.

-یکی دیگر از برنامه‌های دشمنان اسلام، ترویج فساد و بی‌بندوباری و آزادی ارتباطات نامشروع، از طریق فیلم‌ها، مطبوعات و…است.این موضوع عملاً یکی از چالش‌های جدی است که جوامع اسلامی را تهدید می‌کند. این تلاش عملاً نقطه مقابل بافرهنگ ایثار و شهادت در فرهنگ اسلامی است.

دختر و پسر

-دوری از روحیه دینی: چه زمانی ما روحیه دینی داریم؟ چه زمانی سخن از ارزش‌های دینی به میان می‌آوریم؟ زمانی که در یک فضای سالم و به‌دوراز انحرافات فکری و اخلاقی زندگی می‌کنیم. امروزه  تولید و توزیع و گسترش مصرف مواد مخدر و مسکرات، در جوامع اسلامی دیگر از مرز خطر گذشته و تبدیل به تهدید جدی شده است. این مسائل تأثیرات فراوانی را بر جامعه می‌گذارد که یکی از آنی‌ترین آن‌ها و مرتبط با بحث ما، تضعیف روحیه دینی و غیرت زدایی کافی است. وقتی انسانی روحیه دینی و غیرت دینی خود را از دست بدهد، دیگر مقوله‌های متعالی چون ایثار و شهادت و…برایش بار معنایی نخواهد داشت.

در کنار عوامل بالا، ده‌ها عامل دیگر را می‌توان به‌عنوان عوامل تضعیف‌کننده فرهنگ شهادت و ایثار در جامعه معرفی کرد. آنچه مهم است اینکه باید بدانیم، استحکام جوامع اسلامی به پایداری ارزش‌های متعالی دینی و فرهنگ اسلامی است که این عنصر توسط عوامل درونی و بیرونی تهدید می‌شود که در برابر این تهدیدها همه افراد جامعه بشری مسئول هستند و کم‌کاری هرکدام می‌تواند تأثیر منفی در این روند داشته باشد و درنهایت منجر به فروپاشی مؤلفه‌های استحکام درونی جوامع اسلامی گردد.

منبع:گروه آیین و اندیشه فرهنگ نیوز

0
ارسال دیدگاه

تصاویر متنوع فرهنگی
تصاویر